بنام خدا

باغ دلگشا

باغ دلگشا در(خيابان بوستان) ونزديكى آرامگاه سعدى قراردارد0    

اين  باغ با 300 متر طول و250مترعرض،نارنجستانى است نيكو

كه داراى زيبـايى ويـژه اى اسـت.آب زلال (حـوض ماهى)  سعدى

از جـوى هاى پـر پـيچ  آن  مـيگذرد و بـا عـبور از حوض ها وآب

نماها، منظره اى بهشت گونه را پديد آورده است 0

ساختمان (عمارت) باغ

عمارت باغ در ميانه ى آن به سبكى زيبا وشايسته ساخته شده است.

درجلوعمارت،خيابان ونهر آب زيبايى تا در جنوبى باغ كشيده  شده

است.اين عمارت ازجمله ساختمان هاى كاملا بى همتاى شيرازاست

كه طرح آن از(كاخ ساسانى بيشاپوركازرون)گرفته شده است.ايوان

دو ستونى عمارت برزيبايى آن افزوده است.اين عمارت ، سه طبقه  

است ؛ طبقه ى هم كف يك هشتى وسيع است كه چهار شاه نشين در

اطراف آن  وجود  دارد . در ميانه ى اين  شاه نشين ، حوض هشت

ضلعى  از سنگ ساخته شده  كه با عبورآب به فواره ى  ميانى  آن،

منظره اى رويايى  به وجود آورده  است . در طبقه ى  دوم  ، تالار

بزرگى ساخته  شـده است ؛ ايـن تالار با پنجره هاى چوبى  و مشبك

بر حوض جلوى ساختمان ونماى جلوى باغ  ديد دارد. سقف  اصلى

ساختمان،گنبد مانند است و هواكش و نورگيرىدر ميان دارد.

تاريخچه ى باغ دلگشا

 تـاريخ ايـن بـاغ بـه پـيش از اسلام بـر مـى گـردد؛چرا كه آب كاريز

كهن سال سعدى آن را آبيارى مى كرده و كوه  فهـندژ (قلعه ىبندر)

كه داراى سكنه بوده است برآن مشرف است.اين باغ همواره مورد  

تـوجه فـرمـان روايـان فـارس بـوده ودر روزگار قـاجـاريـه به سال

1266ه.ق (حاج ميرزا على اكبر قوام الملك)آن را بهسازى كرده و

ساختمان كنونى آن را ساخته است.سپس پسر او(صاحب ديوان) آن 

 را به سبك نيكو نگهدارى كرده و درخت كاشته است.آخرين وارث

بـاغ دخـترقـوام الـمـلك ( خـانـم خـورشـيد كلاه قوامى ) معروف به

(لقاءالدوله)  بوده كه با خانواده اش درآن زندگى مى كرده است.در

سال 1348خورشيدى شهردارى شيراز آن را خريدارى كرد و از

آن زمان تا كنون به عنوان تفرج گاهى زيبا مـورد استفاده  همگان

قرار مى گيرد.آب و هواى اين باغ بسيار با صفـاست. هر ساله در

ارديبهشت ماه،عطر بهار نارنج  فضاى آن را بهشت گونه مى كند.

روزهاى تعطيل مردم شيراز در زيردرختان پر شاخ  و برگ ودر

كنار جويبار هاى پر آب آن به گردش وتفريح مى پردازند.

                                     از كتاب شيراز بهشت ايران

اصطلاحات شيرازى

 1ـ آب از چَك و چيلِش راه افتاده بود0

 بى نهايت شيفته ى فلان چيز شده بود.

2ـ پياله ى اول و بد مَسّى؟ 0

 بى ظرفيتى را ميرساند.(مَسّى:مستى)

3- تـُرُشباله باِسُـّم ميگِه بُرو نُه سولاخى0

صافى  داراى  صدها  سوراخ است و  كفگير را كه  9-  6 سوراخ

دارد سرزنش مى كند.اشاره به  عيب جويى از كسى كه  صالح تر   

و موجه تر است دارد.

4ـ خانم دوسى بده يـِى بوسى0

بچه ها براى شوخى به مادر بزرگ مى گفتند.

5ـ ديگ به ديگ ميگه روتْ سيانْ 0

كسى كه خود داراى عيبى است وبراى همان صفت(يا كمتر از آن)

ديگرىرا سرزنش مى كند.

واژه هاى شيرازى:

1ـ آب لـَمبو: ميوه ى لهيده و پر آب(انار)

2ـ بابْقلى : چشم كور از حدقه درآمده.

3ـ پاتِمَرگ : برخيز(با توهين)

4ـ تپ و توله : كنايه از بچه هاى زياد است.

5ـ جِز بزنى : نفرينى است.جگرت بسوزد.

6ـ چَگـُر : سبزه و با نمك- تو دل برو.

7ـ چلم بازى(كارى) : كثافت كارى.

8ـ خَزوك : سوسك

9ـ دَدِ سيا : دختر بسيار سياه پوست وسياه چرده.

10ـ زارَنجه : نا خوش احوال،بچه ى بد آرام.  

ئى كارا بَرِى تو زِشته

دوتْ چيشوى سياش بَس كه دُرُشته

اَز اَـــلِ مَحَل كُلـّى رِ كُشته

توفير نـَداره جَوون يُ پيرَن

ريختـَن پيشِ پاش پُشته رو پُشته

تـَش بَرق نِگاش آتيش مي باره

كِنجه ى دِلـُمه كِرده بـِرِشته

قـَدبالاش چو سَـلبوي تو اِرَم هَس

گاسَم پَرى ى اَـــلِ بـِهشته

موش سيوى سيا صاف و شِلاله

سِيلـِش بى بُـكُن عِين فِرِشته

عَقلـُم مى گـَتُم نـَكُ ئى كارارِ

اِى وُى ئى كارا واسِى تو زشته

كاشكى پيدو بود تو بَخت و طالـَم

نـَقلِش چه چيا اونجو نوشته

وَخ كُروركُرور هَمّـَه رِ كشته

چـِرُ نـَپَِس به ما نـَظـَر نـَدوشته

مِى ما كاكُ ياريار نـَمى خونديم

چـِرُ شازده نـَپَس مارِ نـَكُشته

دِل خودِش كه اُسّـُُى ئى كارا هَس

گـُف نـَكُشتـًَتِد مَنظورى دوشته

                                                    غلامعلى خوشبخت

                                                         اسفند 87

 كلّى= خيلى

اـــل= اهل

توفير= فرق

تش برق= رعدوبرق

برشته = سوخته

سلب = سرو

هس = هست

گاسم = به گمانم

سيل = تماشا

موش = موهايش

انگو = مانند

واسى = براى

يى وخ = يك وقت

كروركرور= زيادزياد

مِى ياريارنمى خونه= زمانى به كارمى رود كه چيزی را كم ارزش

جلوه دهند

اُسو = استاد

 سَلام كاكُ

سَلام كاكُ بي يو تُ بيريم به بوسَون

مي خوام بَرَت شِـــر بوخونَم فَراوون

غَم تو دِلُتْ اَگَر كه داغمه بَّسه

گوشه ي دِلِت نِشِسّه دَسّه دَسّه

مَن نَمي گَم اِلِش كُن و بِلِش كُن

جونِ كاكُ بيريز بيرون وِلِش كُن

نيگا بَرَت عِشق و اميد اُوُردَم

خَرمَني اَز گُلُي سَفيد اُوُردَم

                                                           غلامعلي خوشبخت 

* بوسّون = بوستان

* داغمه  = اثر داغ روي پوست بدن

اَي بُ تيركمون شيشه يْ شُكنديم

وَخْ كوچيك بوديم ؛ شيطوني كرديم

هر روز گولوپُي تو پس كوچارِ

فك نكن كه عمداً مي تَكُنديم

يِي عالَمي دُشْ بازي تو ننّي

وَخ توش جِغيديم اورَم پُـكُنديم

زمبور رو تلكدون مي گرفتيم

نخ به پاش مي بسّيم مي پرُنديم

جُي دوچرخه يِي تُرتُري دُشتيم

جِيلون مي داديم وَخ مي ترُنديم

كِيفُمون بُ يِي دُ زاري كوك بود

دُشتيمش، دِلـِيْ دِلـِيْ مي خونديم

بازيگوش بوديم يهو بُ توپّه

مردنگي و گلدون مي شُكُنديم

آمو بِيْذُ بگـــَـمت تُ به امروز

ما شكر خدا دل نشُكُنديم!

غلامعلي خوشبخت

شيراز

بهمن 87

* وَخ : وقتي                                                            * اَي : اگر

*گولوپ : لامپ

* ننّي : ننو ( وسيله اي شبيه گهواره كه با دو بند به دو طرف اتاق بسته مي شد.)

* جِغيدن : جهيدن

* اورَم : آن را هم

* تَلَكْدون :در اين جا محل ريختن زباله

* تُرتُري : حلقه ي فلزي اساب بازي كه كودكان آن را به وسيله ي يك مفتول روي زمين مي راندند.

* جِيلون : اصل آن جَوَلان بوده است .اما در فرهنگ عامه ي شيراز وقتي بچه اي بسيار در محوطه اي بدود يا شيطنت كند مي گويند جيلون مي دهد.

* كِيف كوك بودن : رضايت بسيار داشتن

* دُ زاري : دو ريالي

* دِلـِيْ دِلـِيْ خواندن : برا خود ترانه خواندن .زير لب خواندن آواز از سر رضايت.

*توپّه : توپ

* مَردَنگي : حباب شيشه اي كه روي شمع مي گذاشتند تا باد آن را خاموش نكند .

* آمو : امّا

* بِيْذُ : بگذار . اجازه بده.